เพลง คนกับควาย / ศิลปิน คาราวาน

เรียบเรียง โดย รัตน์ ใบขวาน

ตำนานที่ 1 - คนกับควาย

ตำนานเพลงบทเเรก ขอนำท่านมารับฟัง เเละรับรู้เรื่องราวของบทเพลงที่ได้ชื่อว่าเป็นอมตะเพลงหนึ่งในเเนวเพลงเพื่อชีวิต
บทเพลงนี้ถูกสถาปนาขึ้นเป็นบทเพลงต้นฉบับของการต่อสู้ด้วยเสียงเพลง เเละอยู่เคียงข้างการต่อสู้ของชนชั้นกรรมาชีมาเนินนานกว่า 3 ทศวรรษ
นั่นคือเพลง คนกับควาย ซึ่งขับร้องโดย ศิลปินวง คาราวาน เเละเป็นผลงานการประพันธ์ของ สมคิด สิงสง ประธานสโมสรนักเขียนภาคอีสานคนเเรก

ก่อนมาจะเป็นเพลง คนกับควาย

เพลงนี้ถูกเเต่งขึ้นเมื่อครั้งที่ สมคิดสิงสงพักอยู่ที่บ้านย่านสะพานควายกับเพื่อนนักคิดนักเขียนหัวก้าวหน้าสมัยนั้นเป็นบ้านที่เกิดขึ้น
หลังเหตุการณ์ 14 ตุลาคม เป็นศูนย์รวมแกนนำนักศึกษา เช่น คุณธีรยุทธ บุญมี จะไปอยู่ที่นั้นแต่ปรากฏว่ามีการสืบทราบว่า
บ้านนั้นถูกดักฟังไว้หมดแล้ว ผู้หวังดีที่มาเช่าให้ก็เป็นพวกที่มีอำนาจ ที่จะเอาอำนาจคืนผู้นำนักศึกษาที่มีชื่อก็เลยออกไปหมด
เหลือแต่ศิลปินอย่างพวก สุรชัย จันทรธิมาธร , สมคิด สิงสง , ประเสริฐ จันดำ , วิสา คัญทัพ

สมคิด สิงสง ได้เเต่งเพลงคนกับควาย
(อันเป็นบทเพลงประวัติศาสตร์เเละมีความสำคัญในการต่อสู้ทางความคิดของคนหนุ่มสาวในช่วงนั้น)
ร่วมกับ สุรชัย จันทิมาทร เเละ วิสาคัญทัพในครั้งที่เป็นนักศึกษาหนุ่มหัวก้าวหน้าที่คลุกคลีอยู่กับเพื่อน ๆกลุ่มนักดนตรีเเละกลุ่มกิจกรรมทางการเมือง หงา

คาราวาน หรือ สุรชัย จันทิมาทร นายวงคาราวานได้กล่าวถึง สมคิด สงสง เอาไว้ว่า

"พบกับ สมคิด สิงสง ระยะเเรกจำได้เเต่เพียงว่า ปะทะคารมกันเล็กน้อย เกี่ยวกับโครงการอันสวยหรูของเขาในหน้ากระดาษ ผมรู้สึกเเต่เพียงว่าทำได้ เลยดีกว่า อย่ามัวเเต่ร่างโครงการหรือรอการช่วยเหลืออยู่เลย เพราะโครงการเเต่ละอย่างของเขา ต้องใช้เงินค่อนข้างมากต่องมีบุคคลในองค์การรัฐบาล หรือองค์การต่างประเทศสนับสนุน มันจึงจะทำได้ เเต่ก็ไม่เเน่ว่าจะสำเร็จ ตอนนั้นเขามีโครงการหมู่บ้านซับเเดง อันเป็นบ้านเกิดของเขา เมื่อได้รับทราบก็เห็นดีด้วย เเต่ก็เเค้นอีตรงทีมันใหญ่โตเกิน
สองขาสองเเขนมนุษย์กระจอกอย่างเราๆ นั้นเป็นการพบกันครั้งเเรก ค่อนข้องจะบาดหมางขัดเเย้งกันเล็กน้อย เเต่ก็ตามประสาเพื่อนฝูง ที่ชอบขีด ๆ เขียน ๆ ด้วยกัน ไม่ได้ถือเป็นอารมณ์..."

"จำได้ว่ารักกันมาก ติดสอยห้อยตามกันไปหลายๆวัน เเล้วเเต่ใครจะคิดได้ว่านอนกันที่ไหนดี ในยุคประชาธิปไตยที่กำลังเเตกหน่อ...เเละในยุคที่ สงครามเวียดนามกำลังดุเดือด จี ไอ เต็มบ้านเต็มเมือง"ในขณะนั้น "สมคิด สิงสง" ออกจากมหาวิทยาลัยเเล้วเพนจรไปทั่วเมืองไทยเก็บเกี่ยวประสบการณ์

"หงา" ได้กีตาร์เก่ามาจาก "สุมิตร เหมสกุล" เพื่อนนักข่าว บางกอกโพส

"กีตาร์ตัวนี้ผมรักมันมาก ผมยืมเพื่อนมา ยืมเเล้วไม่คืน เพื่อนมันด่าฉิบหาย"

"สมคิด สิงสง" มีไวโอลินเก่าๆอยู่ตัวหนึ่ง มาเล่นด้วยกัน เพลงที่ชอบเล่นอยู่บ่อยๆก็คือเพลง MASTER OF WAR ของ บ็อบ ดีแลน ซึ่งทุกครั้งที่เล่นเพลงนี้ สมคิด จะสีไวโอลินเป็นเสียงเมโลดี้ตามไปด้วย เล่นด้วยกันไปมาต่อเป็นเพลง "คนกับควาย" ขึ้นมาเป็นเบื้องเเรก เเละเมื่อ "หงา" ไปพบบทกวี "เปิบข้าว" ของจิตร ภูมิศักดิ์ เข้าจึงได้ฮัมเป็นเสียงเพลงออกมา

... "ผม ( หมายถึง สุรชัย จันทิมาธร ) ขนานนามให้สมคิดว่า เจ้าแห่งโครงการ สมคิดแบกเป้ พิมพ์ดีด ไวโอลินตัวเก่าๆและปีกกระดาษ เดินทางไปด้วยกันสองคนจำได้ว่า เป็นตึก3-4ชั้น เป็นตึกร้าง เคยเป็นบริษัทเกี่ยวกับสินค้าผู้ชาย บริษัทถูกฟ้องล้มละลาย " เราพักอยู่ได้ 3-4 วัน สมคิดบอกผม ตึกนี้อยู่แถวประตูน้ำ มีเพียงเสื่อขาดๆกับหมอน ผ้าห่ม หม้อต้มน้ำ เตาไฟฟ้า
เงินติดกระเป๋านิดหน่อย..ก็พอใจแล้ว...
สมคิดชอบทำนองที่ผมฮัม สมคิดบอกว่า ขอเอาไปเล่นเพลงไทย ...หลังจากนั้นเราย้ายกันไปนอนที่สะพานควาย คือมีเพลงคนกับควาย 2 ท่อน ที่ยังไม่เสร็จไปด้วย สมคิดมุ่งมั่นอยู่กับเพลงคนกับควายจนเสร็จ เอามาให้ผมร้องและเล่นกีตาร์ให้ดู ....งานแรกที่เล่น คืองานแต่งงานของ วีระประวัติ วงศ์พัวพันธ์ ชาวพระจันทร์เสี้ยว
แต่เพลง คนกับควายที่เริ่มมีคนรู้จักดีเมื่อผมมีโอกาสแสดงในงานเพลงเพื่อชีวิตที่ธรรมศาสตร์ ร่วมกับวีระศักดิ์ สุนทรศรี"
ซึ่งมีเรื่องตลกที่เล่าขานกันว่า ในแต่งงานที่โรงแรมหรู โรงแรมนารายณ์ แต่มีชายหนุ่ม 3 คน ยืนร้องเพลง “คนกับควาย” แขกที่เขามา
ก็แต่งชุดราตรีหรูหรามางานแต่งงาน เขาก็งงว่า “ไอ้สามคนนี้มันเป็นใคร” และเพลงที่ร้องมันก็ไม่ได้เกี่ยวกับงานแต่งงานเลย มาคนกับควายอะไรอยู่บนโรงแรมนารายณ

เเผ่นเสียงเเผ่นเเรก

์เพลง “คนกับควาย” ถูกเผยแพร่ครั้งแรก อยู่ในผลงานแบบซิงเกิ้ลแผ่นแรกของคาราวาน ที่บันทึกในห้องอัดเสียงคิงซาวด์เมื่อปี พ.ศ. 2518 อัดออกมาไม่เกิน 500 แผ่น ราคาตกแผ่นละ 25 บาท ถือได้ว่าเป็น แผ่นเสียงแห่งประวัติศาสตร์เพลงเพื่อชีวิต บันทึกบทเพลงอมตะของคาราวานไว้ 4 เพลงคือ เปิปข้าว และ คนกับควาย ในหน้าแรก นกสีเหลือง กับ จิตร ภูมิศักดิ์ ในหน้าที่ 2 ทั้ง 4
เพลง “คนกับควาย” สะท้อนเอาชีวิตและหยาดเหงื่อ อันเต็มไปด้วยริ้วรอยแห่งการกดขี่ของชาวนา ได้อย่างตรงไปตรงมา ทำนองที่มีอิทธิพลจากบทเพลง Masters Of War ของ บ๊อบ ดีแล่น (Bob Dylan) แม้จะเรียบง่าย แต่ก็เหมาะสมกับเนื้อหา ที่ต้องการพุ่งตรงไปยังสำนึกของผู้ฟัง ด้วยภาษาง่ายๆ ที่ตรงไปตรงมา ทำให้บทเพลงคนกับควายสามารถทิ่มแทง ความรู้สึกของผู้ฟังได้ง่ายโดยเฉพาะอย่างยิ่งกับชนชั้นชาวนา จึงไม่แปลกนัก ที่เพลงบทนี้ถูกสั่งห้าม ในเวลาต่อมา

ประวัติผู้ประพันธ์

นาย สมคิด สิงสง เกิดเมื่อปี พ.ศ. 2493 ณ หมู่บ้านซับแดง ตำบลโพธิ์ไชย อำเภอมัญจาคีรี จังหวัดขอนแก่น เรียนชั้นประถมต้นที่โรงเรียนประชาบาลที่บ้านซับเเดงอันเป็นบ้านเกิดของเขาเองก่อนที่เดินทางเข้ากรุงเทพเพื่อศึกษาต่อ
ในระดับชั้นมัธยมศึกษาจนจบชั้นมัธยมศึกษาตอนปลายที่โรงเรียนสุวรรณารามวิทยาคม เเละได้เข้าศึกษาต่อในรั้วมหาวิทยาลัย ใน คณะ วารสารศาสตร์ฯ ที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ต่อมาได้เข้าไปมีส่วนร่วมในขบวนการนักศึกษาทำให้ต้องเข้ามาเกี่ยวข้อง
กับเหตุการณ์ทางการเมือง ในยุค 14 ตุลาคม 2516 จนต้องระหกระเหินเข้าสู่เขตป่าเขาเพื่อหลบเร้นจากภัยการเมืองที่คุกคาม
เฉกเช่นวีรชนคนหนุ่มสาวทั่วๆไปในยุคสมัยนั้น

ปัจจุบัน

ใช้ชีวิตทำงานเพื่อชาวบ้านอยูที่บ้านเกิด กิ่งอำเภอ โคกโพธิ์ไชย จังหวัด ขอนเเก่น
สามารถติดต่อ เเละติดตามเรื่องราวได้ที่ www.somkhitsingsong.net

ข้อมูลอ้างอิง

- กลุ่มรองเท้าเเตะ http://www.9dern.com บทความโดย นก รัตติกาล
- วิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี http://th.wikipedia.org ประวัติ สมคิด สิงสง โดย รัตน์ ใบขวาน
- ภาพจาก www.caravanonzon.com เเละ www.somkhitsingsong.net